İstanbul’un ticaret merkezlerini, hanlarını ya da tarihi yarımadanın o çok bilindik rotalarını anlatırken genellikle benzer cümlelerin etrafında döner dururuz: "Tarihi doku, yüzyıllık esnaf, kaybolan zanaatlar..." Ancak Eminönü’nden Süleymaniye’ye doğru tırmanırken, Küçükpazar’ın o kendine has kaotik dokusu içinde öyle bir yapı saklıdır ki, bize kentsel bellek çalışmalarının tam olarak neden yapılması gerektiğini fısıldar: Kuveloğlu Han.
Burası sıradan bir Osmanlı hanı değil; Doğu’nun ticaret alışkanlıkları ile Batı’nın mimari üslubunun, sanayi devrimi esintileriyle harmanlandığı saklı bir katman.
CAM KUBBENİN ALTINDAKİ EKOLOJİK DEHA
1888 yılında inşa edilen bu dört katlı yapının kapısından içeri adım attığınızda, sizi alışılagelmiş kasvetli ve karanlık Osmanlı hanı avluları karşılamaz. Başınızı yukarı kaldırdığınızda, batı mimarisinin belirgin bir izi olan devasa, dörtgen bir cam tavan görürsünüz. Bu cam kubbe, gün ışığını hanın en alt katındaki sobanın başına kadar kesintisiz bir şekilde indirir.
Ancak hanın asıl büyüleyici ve dönemin çok ötesindeki sırrı mimarisindeki ekolojik dehada saklıdır: Yapıldığı dönemde, çatıya düşen yağmur sularını toplamak için tasarlanmış özel bir oluk sistemi mevcuttur. Çatıdan dört farklı koldan aşağı inen bu oluklar, yağmur suyunu binanın altındaki devasa su depolarında biriktirir. Dönemin İstanbul’unda, suyun ne denli büyük bir lojistik problem olduğu düşünülürse, Kuveloğlu Han sadece bir ticaret merkezi değil, aynı zamanda kendi kendine yetmeye çalışan bir su kalesi olarak kurgulanmıştır.
MEKANIN DÖNÜŞÜMÜ
Kaynaklar hanın ilk dönemlerinde bir otel/pasaj konseptiyle hizmet verdiğini aktarıyor. Bugün ise hanın o eski otel odalarının yerinde deri kemer, cüzdan ve çanta üreten atölyelerin hummalı çalışması var. Üst katların korkuluklarından sarkan deri parçaları, hanın demir parmaklıklarına adeta yaşayan, organik birer süsleme katıyor.
Avluya girdiğinizde sol duvarda sizi karşılayan kaotik sergi ise kentsel hafızanın en somut kanıtı gibi. Fotoğraflar, birbirleriyle tamamen ilişkisiz duvar halıları, esnafın elindeki değerli bulduğu ne varsa getirip astığı bir ortak hafıza panosuna dönüşmüş durumda. Her bir parça, hanın sakinlerinin burayı sadece bir iş yeri olarak değil, evlerinin salonu gibi benimsediğinin bir göstergesi.
DÜNYA İKİNCİ BİR ATLETTEN PİDE FIRININA
Kuveloğlu Han’ın sosyo-politik katmanını ve insani dokusunu tamamlayan en önemli figürlerden biri ise hanın meşhur pide fırınının başındaki Ahmet Alagöz. Kendisi sadece talaş ateşinde pişirdiği Siverek ve Trabzon pidelerinin senteziyle tanınan ünlü bir pideci değil; aynı zamanda ödüllü bir sporcu. Gazeteci Vecdi Erbay’ın 2019 yılında Gazete Duvar’da yayımlanan yazısındaki aktarımına göre Alagöz, askerlik döneminde katıldığı atletizm yarışmalarında birincilikler elde etmiş, Londra’da koşmuş ve bir müsabakada dünya ikinciliği unvanını göğüslemiş bir isim.
Sinemacıların ve tiyatrocuların da gözünden kaçmayan, son yıllarda popüler film platolarından biri haline gelen Kuveloğlu Han; mimarı bilinmeyen, mimarisi ise kentin geri kalanına benzemeyen bir tezatlar sığınağı.
Yolunuz Küçükpazar’a düştüğünde, sadece turistik bir mekanı gezmek için değil; yağmur suyunu biriktiren o dehanın, cam kubbeden süzülen ışığın ve sokağın sesini duymak için Kuveloğlu Han’ın kapısından içeri mutlaka süzülün. Çünkü şehir, en çok da bu gözden kaçan detayların hafıza odalarında yaşıyor.
Ne kadar zaman önce çok şansa yolumun karşısına çıkmıştı ve girip deneme şansım olmuştu. Han’ın ambiyansı, hissiyatı, pidelerin lezzeti, sizi kapıdan girer girmez başka bir döneme götüren enerjisi ile çok tarihi bir dönemi canlı yaşatıyor. Böylesine güzel de bir tarihi olduğunu bilmiyordum. Çok güzel anlatmışsınız. Yeniden ziyaret edeceğim
Buraya gitmeyi çok istiyordum. Paylaşımınızdaki anlatım ve fotoğraflar o kadar güzel ki gitmiş kadar oldum. Emeğinize sağlık.